rozwiń menu
« wstecz

 

Chociaż od wejścia w życie nowej ustawy prawo geologiczne i górnicze mija dwa lata, w praktyce nadal pojawiają się wątpliwości, dotyczące  wzajemnej relacji zakładu górniczego  i zakładu przeróbczego, zwłaszcza w sytuacji gdy są one powiązane technologicznie. Rodzi się bowiem pytanie, czy zakład przeróbczy, powiązany technologicznie z zakładem górniczym, stanowi jego część. Pytanie to bynajmniej nie ma znaczenia li tylko teoretycznego. Jeśli bowiem zakład przeróbczy miałby stanowić część zakładu górniczego, wówczas jego funkcjonowanie, sposób działania, podlegałoby reżimowi prawa geologicznego i górniczego, co dla wielu przedsiębiorców prowadzących wydobycie może skutkować negatywnymi konsekwencjami.

Zgodnie z art. 6 pkt. 18 ustawy  z dnia 9 czerwca 2011 roku  Prawo geologiczne i górnicze  (Dz. U. nr 163, poz. 981- dalej jako PGG) zakładem górniczym - jest wyodrębniony technicznie i organizacyjnie zespół środków służących bezpośrednio do wykonywania działalności regulowanej ustawą w zakresie wydobywania kopalin ze złóż, a w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny wraz z pozostającym w związku technologicznym z wydobyciem kopaliny przygotowaniem wydobytej kopaliny do sprzedaży, podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji, podziemnego składowania odpadów albo podziemnego składowania dwutlenku węgla, w tym wyrobiska górnicze, obiekty budowlane, urządzenia oraz instalacje.

Z definicji tej wynika jednoznacznie, że zakładem górniczym jest zespół urządzeń, obiektów, które mają bezpośrednio służyć wydobywaniu kopalin. Zakład przeróbczy nie spełnia tego wymogu, albowiem bezpośrednio nie służy wydobyciu. Jego celem jest w istocie przerób kopaliny do sprzedaży. Z definicji tej wynika  przy tym, że zakład przeróbczy - jeśli pozostaje w związku  technologicznym z zakładem górniczym - jest traktowany jako zakład górniczy, jednakże ustawa wyraźnie stanowi, że dotyczy to tylko  podziemnych zakładów górniczych wydobywających węgiel kamienny.

Dokonując wykładni przepisu art. 6 pkt. 18 PGG z punktu widzenia ewentualnych konsekwencji w zakresie stosowania prawa geologicznego i górniczego do obiektów wchodzących w skład zakładu górniczego oraz obowiązków i ewentualnej odpowiedzialności kierownika zakładu górniczego w odniesieniu do obiektów zakładu przeróbczego,  należy mieć na względzie poprzednio obowiązującą regulację. Na gruncie poprzedniego stanu prawnego, rzeczywiście bowiem zakłady przeróbcze, a raczej jego urządzenia, wchodziły w skład zakładu górniczego. Definicja zakładu górniczego brzmiała bowiem: zakładem górniczym jest wyodrębniony technicznie i organizacyjnie zespół środków służących bezpośrednio do wydobywania kopaliny ze złoża, w tym wyrobiska górnicze, obiekty budowlane oraz technologicznie związane z nimi obiekty i urządzenia przeróbcze (art. 6 pkt. 7 PGG z 1994 roku)  Oznacza to, że na gruncie poprzednio obowiązującego stanu prawnego zarówno przenośniki taśmowe, jak i konkretne urządzenia przeróbcze, jeśli były technologicznie powiązane z zakładem górniczym, zaliczane były do obiektów zakładu górniczego

W  komentarzu  art. 6 pkt. 7 PGG z 1994 roku przepisu (Komentarz, ABC 2003) A. Lipiński wskazywał, że na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy istniały wątpliwości  dotyczące pojęcia "przeróbki" wydobytej kopaliny, zwłaszcza wobec faktu, że  ustawodawca zdecydował się zaliczyć obiekty zakładu przeróbczego do obiektów zakładu górniczego. Taka przeróbka może bowiem odbywać się na różnych etapach działalności zmierzającej do wykorzystania kopaliny, prowadząc do nadania jej bardzo zróżnicowanych postaci, począwszy od dość prostych czynności (np. sortowanie, kruszenie), kończąc zaś na skomplikowanych procesach technologicznych (np. w odniesieniu do ropy naftowej). Podstawowym źródłem wątpliwości było wówczas odróżnienie wydobycia kopaliny od jej przeróbki. Ta ostatnia może bowiem niekiedy następować w znacznych odległościach od miejsca wydobywania (urabiania) złoża kopaliny, niekiedy jednak wydobycie (np. metodą podziemnego wytopu siarki bądź ługowania złoża soli) w istocie odbywa się właśnie przez przeróbkę kopaliny w złożu. Przyjęto więc, że decydujące znaczenie powinna mieć okoliczność, czy przeróbka odbywa się w jednym ciągu technologicznym z wydobywaniem (urabianiem) i wówczas obiekty służące do takiej przeróbki traktowane były jako obiekty (środki) zakładu górniczego. W przeciwnym razie  (w braku takiego powiązania) prawo geologiczne i górnicze nie znajdowało do nich zastosowania.

W obecnie obowiązującym prawie geologicznym górniczym definicja zakładu górniczego uległa wyraźnemu zawężeniu i  nie ma już wątpliwości, że zakład górniczy nie obejmuje zakładu przeróbczego. Wydaje się, iż można przyjąć, że nawet jeśli przeróbka pozostaje w związku technologicznym z zakładem górniczym, to tylko w odniesieniu do kopalni węgla kamiennego będzie ona „wchodziła w skład” zakładu górniczego. We wszystkich innych przypadkach procesy przeróbcze i obiekty (urządzenia przeróbcze) nie wchodzą w skład zakładu górniczego.   Takie stanowisko jednoznacznie potwierdza uzasadnienie projektu ustawy prawo geologiczne i górnicze, w którym znajduje się wyjaśnienie dotyczące wprowadzenia w art. 6 pkt. 18 właśnie takiej definicji zakładu górniczego: „Brak też racjonalnych przesłanek przemawiających za tym, by urządzenia oraz instalacje służące do przeróbki wydobytej kopaliny miały generalnie wchodzić w skład "zakładu górniczego", co znajduje swój wyraz w nowej definicji wspomnianego "zakładu", wyraźnie wyłączającej z niego przeróbkę (art. 6 ust. 1 pkt 16 projektu). Pozwoli to obniżyć koszty przeróbki wydobytej kopaliny. W szczególności zaś za utrzymaniem dotychczasowego podporządkowania przeróbki rygorom dotyczącym ruchu zakładu górniczego nie przemawiają ani potrzeby związane z zapewnieniem bezpieczeństwa i higieny pracy (wystarczające będzie w tym zakresie odwołanie się do powszechnych wymagań bhp) ani ochroną interesów socjalnych pracowników takich zakładów (uprawnienia emerytalno- -rentowe pracowników górnictwa nie są bowiem powiązane z zatrudnieniem w zakładzie górniczym)”

Stanowisko to również zdaje się prezentowac Wyższy Urząd Górniczy, który w opracowaniu: „Podstawy prawne działalności polskiego nadzoru górniczego w nowym Prawie geologicznym i górniczym, przygotowanym przez  Przemysława Grzesioka,z  Departamentu Prawnego WUG Katowice, z dnia 5 września 2011 r. dotyczącym uchwalonej nowej ustawy prawo geologiczne i górnicze stwierdził: „Przygotowanie wydobytej kopaliny do sprzedaży (zwane w obowiązującej ustawie działalnością przeróbcza) jest elementem zakładu górniczego i będzie podlegać nadzorowi górniczemu tylko w zakresie węgla kamiennego (jeżeli pozostaje w związku technologicznym z wydobyciem kopaliny”.

Również  definicja obiektu budowlanego zakładu górniczego, zawarta w  art. 6 pkt. 4a PGG wyraźnie wskazuje, jakie stanowią obiekty zakładu górniczego podlegające reżimowi PGG. Przepis ten stanowi, że  obiektem budowlanym zakładu górniczego - jest znajdujący się poza podziemnym wyrobiskiem górniczym obiekt zakładu górniczego będący obiektem budowlanym w rozumieniu ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623, z późn. zm.), służący bezpośrednio do wykonywania działalności regulowanej ustawą w zakresie  wydobywania kopalin ze złóż, a w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny wraz z pozostającym w związku technologicznym z wydobyciem kopaliny przygotowaniem wydobytej kopaliny do sprzedaży. Definicja obiektu zakładu górniczego. W odniesieniu do tej definicji obiektu zakładu górniczego w uzasadnieniu projektu do obecnie obowiązującego PGG wskazano jednoznacznie: „ Zakłada się, że obiekty (urządzenia, instalacje) służące do przeróbki wydobytej kopaliny nie wchodzą w skład prawnego pojęcia "zakład górniczy". Na funkcjonowanie podmiotów będących zakładami górniczymi będzie miała wpływ zmiana definicji zakładu górniczego, wyłączająca ze struktury organizacyjnej obiekty i urządzenia przeróbcze” ( uzasadnienie do art. 6 pkt 16 i art. 85 projektu).

  W związku z tym, że w prawie geologicznym i górniczym  znajdują się regulacje dotyczące zakładu górniczego oraz obiektu zakładu górniczego, z których to regulacji wynika, iż nie obejmują one zakładów przeróbczych i urządzeń służących do przeróbki, brak jest  podstaw  do  stosowania PGG, a w szczególności zawartych w nim obowiązków,  sankcji, czy rygorów do zakładów, które nie mogą być uznawane za zakłady górnicze.  Nie mniej jednak konieczne – jak się wydaje – jest ustalenie, jakie obiekty i działania można uznać, za służące bezpośrednio do wydobywania kopaliny ze złoża. Tylko bowiem te, które służą bezpośrednio do wydobywania kopaliny i stanowią pewien zespół, są zakładem górniczym.

Jak wskazano wyżej, zawarte w definicji zakładu górniczego pojęcie: „służące bezpośrednio do wydobywania kopaliny ze złoża” już na gruncie poprzedniego stanu prawnego budziło wątpliwości.  W doktrynie wskazuje się, że w związku z oddzieleniem w PGG zakładów przeróbczych od odkrywkowych zakładów górniczych, przesiewanie, sortowanie, kruszenie, wzbogacanie i innego tego typu czynności nie będą związane z wydobywaniem kopaliny ze złoża (H. Szwarc, Prawo geologiczne i górnicze Komentarz, Wrocław 2013, s. 81). Są to  natomiast czynności, które na gruncie poprzednio obowiązującego PGG  uznawane były za bezpośrednio służące wydobyciu.  Należy zwrócić uwagę, że wątpliwości budzi również sformułowanie „zespół środków wyodrębnionych technicznie i organizacyjnie”. Ustawodawca jedynie  przykładowo wymienił w art. 6 pkt. 18 PGG, że chodzi tu o takie środki jak wyrobiska górnicze, obiekty budowlane, urządzenia i instalacje. Nie mniej jednak katalog ten jest otwarty. H. Szwarc wskazuje, że do takich środków można zaliczyć również ciągi służące transportowi urobku poza wyrobisko (Komentarz, s. 92). Transport urobku wewnątrz wyrobiska jest bowiem w jego ocenie bezwzględnie związany z wykonywaniem działalności polegającej na wydobywaniu kopalin ze złóż.

Powstaje zatem wątpliwość, w jaki sposób powinna być wyznaczona granica pomiędzy zakładem górniczym, którego obiekty podlegają reżimowi PGG, a zakładem przeróbczym nie podlegającym PGG, zwłaszcza w sytuacji, gdy wydobycie i przeróbka jest objęte jednym ciągiem technologicznym(np. poprzez sieć taśmociągów). Granica ta ma bowiem istotne znaczenie z punktu widzenia uprawnień organów nadzoru górniczego oraz administracji geologicznej, a także z punktu widzenia obowiązków i odpowiedzialności kierownika zakładu górniczego za ruch zakładu górniczego.

W doktrynie wskazuje się, że wyodrębnienie techniczne i organizacyjne  może oznaczać np. zdolność do niezależnej pracy urządzeń zakładu górniczego i urządzeń zakładu przeróbczego. Granica ta może przebiegać przez miejsce wystąpienia przerwy technologicznej, którą może być składowisko urobku, czy magazyn. Może być ona również wytyczona  w miejscu styku przenośników taśmowych – np. przesypu na skraju wyrobiska (H. Szwarc, Komentarz, s. 94) W istocie więc to przedsiębiorca wskazuje granice zakładu górniczego jako załącznik do planu ruchu zatwierdzanego przez dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego.

radca prawny dr Agnieszka Grabowska-Toś

 

 

szybki
kontakt